خانهای که همیشه برای بیست نفر چیده شده، در بیشتر روزهای سال ممکن است بیش از حد رسمی، شلوغ و حتی خستهکننده به نظر برسد. از طرف دیگر، خانهای که فقط بر اساس زندگی روزمره دو یا سه نفر طراحی شده باشد، هنگام مهمانی ممکن است با کمبود نشیمن، آشفتگی مسیر رفتوآمد و شلوغی آشپزخانه مواجه شود.
راهحل، طراحی خانهای است که بتواند دو ریتم متفاوت زندگی را مدیریت کند؛ یک حالت آرام و جمعوجور برای روزهای عادی و یک حالت اجتماعی و پذیرا برای دورهمیها.
این موضوع بهخصوص در طراحی داخلی منزل ایرانی اهمیت زیادی دارد؛ چون در طراحی خانه ایرانی، حریم خصوصی، فضای پذیرایی، آشپزخانه و شیوه استفاده روزمره از خانه باید همزمان دیده شوند. (hoopadarch.com)
۱. خانه را برای «بیشترین جمعیت» طراحی نکنید
یکی از اشتباهات رایج این است که تمام فضای پذیرایی بر اساس بزرگترین مهمانی احتمالی طراحی شود.
فرض کنید چهار نفر در یک خانه زندگی میکنند، اما سالن برای نشستن بیست نفر مبلمان شده است. نتیجه میتواند فضایی باشد که در زندگی روزمره بیش از اندازه رسمی و کمانعطاف احساس میشود.
راه بهتر این است که هسته اصلی چیدمان بر اساس نیاز روزانه خانواده طراحی شود و ظرفیت اضافه برای مهمانها به شکل هوشمندانه پیشبینی شود.
این دقیقاً جایی است که طراحی پلان ساختمان اهمیت پیدا میکند. در آرشیو هوپاد، طراحی پلان شامل جانمایی و ارتباط میان بخشهایی مانند آشپزخانه، پذیرایی و اتاقهاست. (hoopadarch.com)
پلان مناسب باید قبل از انتخاب مبلمان مشخص کند:
مسیر اصلی حرکت کجاست؟
فضای خصوصی از کجا شروع میشود؟
ظرفیت واقعی سالن چقدر است؟
و هنگام افزایش تعداد افراد، فضا چگونه واکنش نشان میدهد؟
۲. سالن پذیرایی باید قابلیت تغییر داشته باشد
یک پذیرایی کاربردی نباید الزاماً فقط یک چیدمان ثابت داشته باشد.
صندلیهای تک، پافها، میزهای کوچک قابل جابهجایی و مبلمان منعطف کمک میکنند فضای خانه بدون تغییر اساسی، از حالت خانوادگی به حالت مهمانی تبدیل شود.
برای مثال، در روزهای معمولی چیدمان میتواند برای گفتوگوی خانوادگی یا تماشای تلویزیون مناسب باشد؛ اما هنگام حضور مهمان، جهت برخی صندلیها تغییر کند و فضای گفتوگوی بزرگتری ایجاد شود.
برای مشاهده نمونههای واقعی چنین فضاهایی میتوان به مجموعه پروژههای طراحی داخلی سالن پذیرایی هوپاد مراجعه کرد که پروژههای مسکونی متعددی با متراژهای مختلف در آن قرار گرفتهاند. (hoopadarch.com)
۳. مسیر مهمان نباید از قلب فضای خصوصی عبور کند
یکی از تصمیمهای مهم در طراحی خانه برای مهمانی، مدیریت مسیر حرکت است.
مهمان از ورودی وارد میشود، به سالن پذیرایی میرود، ممکن است از سرویس بهداشتی استفاده کند و به فضای غذاخوری یا آشپزخانه دسترسی داشته باشد.
اگر تمام این مسیر از کنار اتاق خواب، فضای کار یا بخشهای خصوصی خانواده عبور کند، حریم خانه کاهش پیدا میکند.
طراحی خوب الزاماً با ساخت دیوارهای بیشتر انجام نمیشود. گاهی تنها با اصلاح مسیر حرکت، تغییر محل یک ورودی یا جانمایی صحیح مبلمان میتوان مرز میان فضای عمومی و خصوصی را بسیار واضحتر کرد.
این موضوع در خانههایی که چند نسل یا چند گروه سنی در آن زندگی میکنند اهمیت بیشتری دارد؛ مسئلهای که هوپاد در مقاله طراحی خانه چندنسلی نیز از زاویه حفظ حریم خصوصی به آن پرداخته است. (hoopadarch.com)
۴. نشیمن خانوادگی و پذیرایی الزاماً نباید یک فضا باشند
در خانههای بزرگ میتوان یک نشیمن روزمره و یک فضای رسمیتر برای مهمان تعریف کرد.
اما حتی در آپارتمانهای متوسط نیز میتوان این جداسازی را بدون ساخت دیوار انجام داد.
یک فرش متفاوت، تغییر نورپردازی، کنسول، تفاوت در جهت مبلمان یا حتی یک صندلی شاخص میتواند محدودههای رفتاری متفاوتی در یک سالن ایجاد کند.
هدف این نیست که خانه به چند فضای بسته تقسیم شود.
هدف این است که خانواده مجبور نباشد تمام روزهای سال در یک سالن رسمی زندگی کند.
مهمان باید بتواند وارد فضای اجتماعی خانه شود، بدون اینکه تمام زندگی روزمره خانواده را تصاحب کند.
۵. آشپزخانه باید برای مهمانی هم سناریو داشته باشد
در طراحی آشپزخانه معمولاً درباره کابینت، جزیره، تجهیزات و مسیرهای کاری صحبت میشود؛ اما یک سؤال مهم دیگر نیز باید مطرح شود:
وقتی ده مهمان وارد خانه میشوند چه اتفاقی میافتد؟
ظروف آماده کجا قرار میگیرند؟
نوشیدنیها از کجا سرو میشوند؟
ظروف استفادهشده بدون ایجاد آشفتگی در فضای اصلی کجا قرار میگیرند؟
هوپاد در مجموعه پروژههای طراحی داخلی آشپزخانه بر طراحی کاربردی و هماهنگی آشپزخانه با سبک زندگی کاربران تأکید کرده است. (hoopadarch.com)
یک جزیره یا کانتر میتواند در روزهای عادی محل صبحانه باشد و هنگام مهمانی به سطح سرو غذا تبدیل شود.
یعنی یک عنصر، بدون اشغال فضای اضافه، دو نقش متفاوت داشته باشد.
۶. خانه باید بتواند سریع مرتب شود
خانه واقعی همیشه شبیه عکسهای معماری نیست.
کفش، کیف، شارژر، لباس، وسایل کودک، کتاب و دهها وسیله کوچک بخشی از زندگی روزمرهاند.
بنابراین یکی از مهمترین ویژگیهای خانهای که برای مهمانی آماده میشود، داشتن فضای ذخیرهسازی سریع و در دسترس است.
کمد ورودی، کنسول بسته، کمدهای یکپارچه سالن و کابینت مناسب کمک میکنند بخش زیادی از وسایل روزمره در مدت کوتاهی از دید خارج شوند.
این موضوع با مفهوم «خانه کمدردسر» نیز ارتباط مستقیم دارد. در مقاله ۱۰ تصمیم معماری برای خانهای با نگهداری آسان نیز به اهمیت فضای ذخیرهسازی، پلان منطقی و کاهش آشفتگی پرداخته شده است. (hoopadarch.com)
خانهای که برای مرتب شدن نیاز به ساعتها کار دارد، احتمالاً فقط مشکل نظافت ندارد؛ بخشی از مشکل میتواند به طراحی برگردد.
۷. نورپردازی باید دو شخصیت ایجاد کند
نور خانه هنگام تماشای فیلم با نور یک مهمانی شام یکسان نیست.
برای ساعات آرام شب ممکن است نورهای محدود و گرم مناسب باشند؛ اما هنگام پذیرایی از مهمان، روشنایی میز غذاخوری، آثار هنری یا نقاط شاخص فضا اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین نورپردازی بهتر است چندلایه و قابل کنترل باشد.
نور عمومی، نور مخفی، آباژور، چراغهای تأکیدی و نور میز غذاخوری میتوانند مستقل از یکدیگر عمل کنند.
در نتیجه خانه تنها با تغییر نور، از یک فضای آرام خانوادگی به فضایی اجتماعی و پذیرنده تبدیل میشود.
۸. میز غذاخوری نباید ۳۶۵ روز سال برای بزرگترین مهمانی آماده باشد
میزهای بسیار بزرگ در بسیاری از خانهها بخش قابل توجهی از فضای سالن را اشغال میکنند، درحالیکه ظرفیت کامل آنها شاید فقط چند بار در ماه استفاده شود.
یکی از راهکارها استفاده از میزهای افزایشپذیر است.
در حالت عادی میز برای اعضای خانواده مناسب است و هنگام مهمانی ظرفیت آن افزایش پیدا میکند.
این همان فلسفهای است که در مقاله طراحی خانه کوچک چندمنظوره؛ خانهای که با زمان تغییر میکند نیز دیده میشود؛ فضایی که بهجای داشتن تنها یک کاربری ثابت، متناسب با زمان و نیاز کاربر تغییر میکند. (hoopadarch.com)
حتی در خانههای بزرگ نیز این نگاه میتواند باعث استفاده هوشمندانهتر از فضا شود.
۹. یک نقطه اجتماعی قوی ایجاد کنید
در برخی خانهها هنگام مهمانی افراد ناخواسته در چند نقطه پراکنده میشوند؛ تعدادی کنار آشپزخانه، چند نفر روی مبل و گروهی در فضای غذاخوری.
گاهی این پراکندگی طبیعی است، اما خانه بهتر است حداقل یک مرکز اجتماعی مشخص داشته باشد.
این مرکز میتواند:
یک جزیره آشپزخانه،
میز غذاخوری،
شومینه،
میز مرکزی،
پنجره بزرگ،
یا ترکیب مناسب مبلمان باشد.
طراحی خوب به مهمان دستور نمیدهد کجا بنشیند؛ اما به کمک فرم و چیدمان، حرکت و تجمع افراد را هدایت میکند.
۱۰. بعد از رفتن مهمان، خانه باید سریع به حالت عادی برگردد
شاید این مهمترین آزمون خانه دوحالته باشد.
مهمانی تمام شده است.
آیا برای برگشتن خانه به حالت عادی باید میز بزرگی جابهجا شود، ده صندلی به اتاق دیگری منتقل شود و نیمی از سالن دوباره چیده شود؟
یا طی چند دقیقه میتوان همه چیز را به حالت روزمره بازگرداند؟
مبلمان سبکتر، قطعات چندمنظوره، فضای ذخیرهسازی درست و طراحی پلان منعطف باعث میشوند تغییر وضعیت خانه ساده باشد.
انعطاف واقعی یعنی تغییر کردن فضا هزینه و دردسر زیادی ایجاد نکند.
خانه باید اول برای ساکنانش طراحی شود
مهمان مهم است؛ اما کسی که هر روز در خانه زندگی میکند مهمتر است.
خانه نباید به یک سالن پذیرایی دائمی تبدیل شود که اعضای خانواده فقط گوشهای از آن را برای زندگی روزانه استفاده میکنند.
از طرف دیگر، حذف فضای مناسب برای مهمان نیز با سبک زندگی بسیاری از خانوادهها هماهنگ نیست.
راهحل در تعادل است:
خانهای که دو شخصیت دارد؛ در روزهای عادی گرم، راحت و شخصی است و هنگام مهمانی، بدون آشفتگی به فضایی اجتماعی و پذیرنده تبدیل میشود.
این نگاه از طراحی پلان آغاز میشود و به مبلمان، آشپزخانه، نورپردازی، مسیر حرکت و فضای ذخیرهسازی میرسد.
در گروه معماری پادشید هوپاد نیز مجموعهای از خدمات و پروژههای مرتبط با طراحی پلان، معماری داخلی، سالن پذیرایی، آشپزخانه و اجرای فضاهای مسکونی ارائه شده است. (hoopadarch.com)
جمعبندی؛ خانه خوب مجبور نیست همیشه در یک حالت بماند
معماری مسکونی موفق فقط درباره متراژ زیاد، سبک مدرن یا انتخاب متریال گرانقیمت نیست.
خانه باید بتواند به اتفاقات زندگی پاسخ دهد.
گاهی فقط دو نفر در سالن حضور دارند.
گاهی خانواده کنار هم است.
و گاهی ده یا پانزده مهمان وارد خانه میشوند.
طراحی خانه برای مهمانی زمانی موفق است که هیچکدام از این سناریوها قربانی دیگری نشود.
خانهای که برای زندگی واقعی طراحی شده، لازم نیست همیشه آماده مهمانی باشد؛ کافی است هر زمان لازم شد، بتواند آماده شود.
