در بسیاری از خانهها، بخشی از متراژ ساختمان عملاً مورد استفاده قرار نمیگیرد. فضای زیر راهپله، کنجهای نامنظم، راهروهای طولانی، دیوارهای خالی، فاصله میان ستون و دیوار یا بخشهای بدون کاربرد کنار پنجره، نمونههایی از فضاهایی هستند که معمولاً نادیده گرفته میشوند.
در طراحی خانه کوچک، محدودیت متراژ به فرصتی برای خلق فضایی هوشمندانه تبدیل میشود؛ هوپاد با طراحی اصولی، از هر متر خانه برای زیبایی، آرامش و کارایی بیشتر استفاده میکند.
این قسمتها ممکن است در نگاه اول کوچک یا غیرقابلاستفاده به نظر برسند، اما در یک طراحی داخلی اصولی میتوانند به کمد، کتابخانه، فضای کار، محل نشستن یا حتی یک نقطه کانونی جذاب تبدیل شوند.
طراحی فضاهای پرت خانه فقط برای آپارتمانهای کوچک اهمیت ندارد. حتی در خانههای بزرگ نیز استفاده نادرست از پلان میتواند باعث شود بخشی از متراژ بدون عملکرد مشخص باقی بماند. تفاوت یک طراحی معمولی و یک طراحی حرفهای، اغلب در نحوه استفاده از همین فضاهای فراموششده دیده میشود.
فضای پرت در طراحی داخلی چیست؟
فضای پرت به بخشی از خانه گفته میشود که با وجود اشغال متراژ، عملکرد مشخصی ندارد یا دسترسی و استفاده از آن دشوار است. این فضا ممکن است بر اثر طراحی نامناسب پلان، وجود ستون، شکستگی دیوار، سقف شیبدار یا انتخاب نادرست مبلمان ایجاد شود.
هر فضای خالی الزاماً پرت نیست. گاهی فضای خالی برای حفظ مسیر رفتوآمد، ایجاد آرامش بصری یا بهتر دیده شدن معماری ضروری است. فضای پرت زمانی شکل میگیرد که یک بخش از خانه نه به زیبایی کمک کند، نه عملکردی داشته باشد و نه در مسیر حرکت نقشی ایفا کند.
چرا باید فضاهای بلااستفاده خانه را جدی بگیریم؟
قیمت و ارزش هر خانه تا حد زیادی به متراژ، پلان و میزان کارایی آن وابسته است. وقتی بخشی از ساختمان بدون استفاده باقی میماند، در واقع بخشی از ظرفیت خانه از دست میرود.
طراحی درست این فضاها میتواند:
- ظرفیت ذخیرهسازی خانه را افزایش دهد؛
- چیدمان را منظمتر کند؛
- نیاز به خرید کمد و وسایل اضافی را کاهش دهد؛
- عملکرد فضاهای کوچک را بهتر کند؛
- هویت بصری خانه را تقویت کند؛
- ارزش کاربردی ملک را افزایش دهد.
نکته مهم این است که فضای پرت نباید صرفاً با قفسه یا وسیله تزئینی پر شود. راهکار مناسب باید بر اساس نیاز خانواده، ابعاد فضا و زبان کلی طراحی انتخاب شود.
۱. فضای زیر راهپله را به یک بخش کاربردی تبدیل کنید
فضای زیر راهپله یکی از شناختهشدهترین قسمتهای بلااستفاده در خانههای دوبلکس است. شکل شیبدار این بخش باعث میشود استفاده از مبلمان آماده در آن دشوار باشد؛ اما طراحی سفارشی میتواند این محدودیت را برطرف کند.
بسته به ابعاد زیرپله میتوان از آن برای کمد کفش و لباس، کتابخانه، فضای کار، کنسول، محل نگهداری وسایل یا حتی یک نشیمن کوچک استفاده کرد.
در خانههایی که فضای ذخیرهسازی محدودی دارند، اجرای کمدهای یکپارچه بهترین انتخاب است. در طراحیهای لوکستر نیز میتوان این قسمت را با نورپردازی، شلفهای دکوراتیو و متریال هماهنگ با راهپله، به نقطهای شاخص تبدیل کرد.
۲. کنجهای نامنظم را با طراحی سفارشی نجات دهید
گوشههایی که زاویه مستقیم ندارند معمولاً با مبلمان معمولی هماهنگ نمیشوند. قرار دادن یک وسیله نامتناسب در این قسمتها نیز ممکن است فضا را شلوغتر نشان دهد.
برای چنین بخشهایی، طراحی سفارشی راهکار مؤثرتری است. یک نیمکت زاویهدار، شلف دیواری، کتابخانه کمعمق یا میز کار متناسب با فرم دیوار میتواند کنج بلااستفاده را به فضایی کاربردی تبدیل کند.
در صورتی که متراژ کنج بسیار محدود باشد، لازم نیست حتماً آن را پر کنید. گاهی استفاده از یک نور دیواری، اثر هنری یا گلدان متناسب، هویت کافی به فضا میدهد.
۳. راهروها را فقط مسیر عبور نبینید
راهروها معمولاً بهعنوان فضای ارتباطی شناخته میشوند، اما اگر عرض مناسبی داشته باشند میتوانند عملکرد بیشتری پیدا کنند.
کمدهای کمعمق، کتابخانههای دیواری، کنسول باریک، آینه یا گالری تصاویر خانوادگی از گزینههای مناسب برای طراحی راهرو هستند.
البته نباید با اضافه کردن وسایل، مسیر حرکت را محدود کرد. طراحی راهرو زمانی موفق است که ضمن ایجاد کاربرد، عبور افراد را دشوار نکند و فضا همچنان روشن و منظم باقی بماند.
نورپردازی خطی یا چراغهای دیواری نیز میتواند راهروی طولانی و بیروح را به بخشی جذاب از طراحی داخلی تبدیل کند.
۴. فضای بالای درها را برای ذخیرهسازی سبک به کار بگیرید
فضای بالای درها معمولاً خالی باقی میماند، در حالی که میتوان از آن برای نگهداری کتاب، وسایل کممصرف یا اجرای یک قفسه یکپارچه استفاده کرد.
این ایده بهویژه در خانههای کوچک یا اتاقهایی که فضای کمد محدودی دارند کاربردی است. بهتر است رنگ قفسهها با دیوار هماهنگ باشد تا فضا سنگین یا کوتاه دیده نشود.
استفاده بیش از حد از کابینتهای مرتفع ممکن است خانه را شلوغ نشان دهد؛ بنابراین این راهکار باید فقط در نقاطی اجرا شود که واقعاً نیاز به فضای ذخیرهسازی وجود دارد.
۵. پشت درها را به فضای کاربردی تبدیل کنید
فضای پشت در اتاق، ورودی یا سرویس بهداشتی اغلب بدون استفاده میماند. در این قسمت میتوان از آویزهای دیواری، شلفهای کمعمق، جای حوله، کمد باریک یا محل نگهداری وسایل نظافت استفاده کرد.
پیش از اجرا باید مسیر باز شدن کامل در بررسی شود. هر وسیلهای که در این بخش نصب میشود نباید با دستگیره، لولا یا مسیر رفتوآمد تداخل داشته باشد.
در طراحی حرفهای، حتی محل باز شدن درها نیز از ابتدا بررسی میشود تا کمترین فضای ممکن هدر برود.
۶. کنار پنجره یک نشیمن دنج بسازید
فضای کنار پنجره میتواند به یکی از دلنشینترین قسمتهای خانه تبدیل شود. اجرای یک نیمکت سفارشی با کشوهای زیرین، هم محل نشستن ایجاد میکند و هم ظرفیت ذخیرهسازی را افزایش میدهد.
این فضا برای مطالعه، نوشیدن چای یا استراحت کوتاه مناسب است. استفاده از کوسنهای نرم، پرده سبک و نور طبیعی، جذابیت آن را بیشتر میکند.
در طراحی این بخش باید ارتفاع پنجره، نحوه باز شدن آن و محل رادیاتور یا تجهیزات تأسیساتی بررسی شود.
۷. اطراف ستونها را با طراحی یکپارچه مدیریت کنید
ستونهای میانی یا ستونهایی که از دیوار فاصله دارند، گاهی چیدمان خانه را دشوار میکنند. مخفی کردن کامل ستون همیشه ممکن یا ضروری نیست.
میتوان ستون را با کتابخانه، میز تلویزیون، پارتیشن یا شلف یکپارچه کرد. در بعضی پروژهها نیز تأکید بر ستون و استفاده از متریال متفاوت، نتیجه جذابتری ایجاد میکند.
هدف اصلی این است که ستون مانند یک مانع تصادفی دیده نشود؛ بلکه به بخشی آگاهانه از معماری داخلی تبدیل شود.
۸. گوشههای آشپزخانه را با یراقآلات مناسب بهینه کنید
کابینتهای گوشه یکی از نقاطی هستند که ممکن است عمق زیادی داشته باشند اما دسترسی به آنها دشوار باشد. طراحی نادرست این بخش باعث میشود فضای قابلتوجهی بلااستفاده باقی بماند.
یونیتهای گوشه، سبدهای چرخان، کشوهای مخصوص و قفسههای ریلی میتوانند دسترسی را آسانتر کنند. فرم کابینت نیز باید متناسب با پلان خطی، L شکل یا U شکل آشپزخانه انتخاب شود.
در سایت هوپاد، مقاله مستقلی درباره اصول طراحی پلان آشپزخانه منتشر شده که میتواند به این مقاله لینک داخلی دریافت کند.
۹. بالکن کوچک را به انباری تبدیل نکنید
بالکنهای کوچک معمولاً به محل نگهداری وسایل اضافی تبدیل میشوند، در حالی که با طراحی ساده میتوان آنها را به فضای سبز، نشیمن یا محل صبحانه تبدیل کرد.
مبلمان تاشو، گلدانهای دیواری، نورپردازی ملایم و کفپوش مناسب فضای باز، بدون اشغال متراژ زیاد، کاربرد بالکن را تغییر میدهند.
پیش از طراحی باید شرایط آبوهوایی، ایمنی، شیببندی کف و محدودیتهای ساختمان بررسی شوند.
۱۰. سقفهای شیبدار و کوتاه را هوشمندانه طراحی کنید
در اتاقهای زیرشیروانی یا فضاهایی با سقف شکسته، بخشهایی با ارتفاع کم وجود دارند که برای ایستادن مناسب نیستند. این قسمتها میتوانند به کشو، کمد، کتابخانه یا محل قرارگیری تخت و مبلمان کوتاه تبدیل شوند.
استفاده از رنگهای روشن، نور مخفی و طراحی یکپارچه کمدها کمک میکند سقف کوتاه، سنگین و فشرده دیده نشود.
۱۱. از مبلمان چندمنظوره کمک بگیرید
گاهی فضای پرت به دلیل انتخاب مبلمان نامناسب ایجاد میشود. میزهای بزرگ، مبلهای حجیم یا وسایلی که تنها یک کاربرد دارند، انعطاف خانه را کاهش میدهند.
نیمکتهای دارای فضای ذخیرهسازی، میزهای تاشو، تختهای کشودار و کنسولهایی که به میز کار تبدیل میشوند، برای خانههای کممتراژ انتخابهای مناسبی هستند.
با این حال، مبلمان چندمنظوره باید استفاده ساده و ساختار مقاومی داشته باشد؛ در غیر این صورت پس از مدتی به وسیلهای بدون کاربرد تبدیل خواهد شد.
اشتباهات رایج در طراحی فضاهای پرت
یکی از رایجترین اشتباهات، پر کردن تمام گوشههای خالی با کمد و قفسه است. نتیجه چنین تصمیمی معمولاً فضایی سنگین، شلوغ و کمنور خواهد بود.
استفاده از متریال نامرتبط، طراحی بدون اندازهگیری دقیق، مسدود کردن مسیر حرکت، نادیده گرفتن تأسیسات و ساخت کمدهایی با دسترسی دشوار نیز از دیگر اشتباهات رایج هستند.
فضای پرت باید بر اساس اولویت واقعی خانه طراحی شود. گاهی بهترین تصمیم، ایجاد فضای ذخیرهسازی است و گاهی حفظ همان فضای خالی، کیفیت بصری بیشتری ایجاد میکند.
جمعبندی
طراحی فضاهای پرت خانه به معنای پر کردن تمام نقاط خالی نیست؛ بلکه هدف آن استفاده هوشمندانه از بخشهایی است که بدون عملکرد باقی ماندهاند.
زیر راهپله، راهرو، اطراف ستونها، گوشه آشپزخانه و فضای پشت درها میتوانند با طراحی دقیق به بخشهایی کاربردی و هماهنگ تبدیل شوند. برای رسیدن به نتیجهای حرفهای، باید نیازهای ساکنان، مسیر حرکت، نور، متریال و ابعاد واقعی فضا همزمان بررسی شوند.
گروه معماری پادشید هوپاد با طراحی اختصاصی پلان و معماری داخلی، فضاهای فراموششده خانه را به بخشهایی زیبا، منظم و کاربردی تبدیل میکند؛ تا هیچ متر از ساختمان بدون هدف باقی نماند.
